माझी जीवन नौका : 1

अक्षरशः सागरावर संसार केलेल्या वेदवती कुलकर्णी यांची चित्त थरारक लेखमाला “माझी जीवन नौका” आज पासून दर सोमवारी प्रसिद्ध होत जाईल.
वेदवती कुलकर्णी यांना मनःपूर्वक शुभेच्छा. वाचू या, पहिला भाग…
— संपादक

माझ्या जहाजावरच्या संसाराच्या आठवणी यायला लागल्या की समुद्राच्या लाटांना भरती यावी तशा असंख्य आठवणी मनात दाटून येतात…. काही नाजूक, गोड, अवखळ, काही आश्चर्यचकित करणाऱ्या, काही व्याकुळ करणाऱ्या, काही विलक्षण योगायोगाच्या, काही जीवघेण्या, तरीही अत्यंत आनंदच्या….. चिरतरुण आठवणी !

आज ६ एप्रिल !
५ आणि ६ एप्रिल या दिवसांशी माझ्या फार खास आठवणी जोडलेल्या आहेत. माझे पती मुकुंद अनंत कुलकर्णी हे मरीन इंजिनियर. व्यापारी जहाजांवर इंजिनीयर म्हणून काम करणारे.

५ एप्रिल हा आपल्या भारतात राष्ट्रीय सागरी दिन म्हणून साजरा केला जातो. त्याचं कारण असं की ५ एप्रिल १९१९ रोजी सिंदिया स्टीम नेव्हिगेशन कंपनीच्या ‘एस एस लॉयल्टी’ या पहिल्या भारतीय जहाजाने मुंबईहून लंडनची पहिली यशस्वी सफार केली. इंग्लंड आणि युरोपीय देश यांची सागरी मालवाहतूक क्षेत्रातल्या जहाजांची मक्तेदारी या घटनेने मोडून काढली.
या ऐतिहासिक घटनेची आठवण म्हणून ५ एप्रिल हा दिवस १९६४ पासून दरवर्षी राष्ट्रीय सागरी दिन म्हणून साजरा केला जातो.

योगायोगाने १९७९ साली व्यापारी जहाजांवरून जगभर फिरणाऱ्या या मरीन इंजिनीयरची आणि माझी ५ एप्रिलच्याच संध्याकाळी प्रथम भेट झाली. दोघांच्या घरच्या मोठ्या मंडळींनी ही भेट घडवून आणली. आणि….. आणि काय, पाहता क्षणी आम्ही दोघेही मनानं एकमेकांचे होऊन गेलो. ६ एप्रिलला संध्याकाळी आमचं लग्न ठरलं सुद्धा !
मुकुंद या मरीनरचं जहाज वेदवती या जेट्टीला कायमचं बांधलं जाणार यावर शिक्कामोर्तब झाला.
माझी जीवन नौका मुकुंद नावाच्या खलाशाच्या हाती सोपवून मी निर्धास्त झाले….. भाग्यवती मी त्रिभुवनी झाले !

जहाजाची माझी पहिली आठवण आहे ती मात्र मी खूप लहान असतानाची. पण हे जहाज मी कधीच पाहिलं नाही. माझ्या आईची धाकटी मावशी मालवणला राहायची. मालवणचे प्रसिद्ध डॉक्टर सदानंद वझे यांची पत्नी. त्यांना तीन मुलगे होते. प्रमोद, विजय आणि डॉ शरद असे आईचे तिघे मावस भाऊ.
मी सात आठ वर्षाची असेन. विजयमामाचं लग्न ठरलं. लग्नाच्या तयारीला माझी आजी, आईची आई, मालवणला पुढे जाणार होती. तिच्याबरोबर मी पण गेले. इतरही काही नातेवाईक मंडळी ही लग्नाच्या तयारीला मालवणला आली होती. त्यांची साधारण माझ्याच वयाची असलेली मुले जमली होती.

मालवण बंदरात त्यावेळी एक मोठी बोट आली होती. ती बघायला सर्व मामालोक, आईच्या मामेबहिणी वगैरे मंडळी निघाली. त्यांच्याबरोबर वयानं माझ्या एवढेच किंवा थोडे लहानच असलेले आईचे मामेभाऊ पण निघाले. मी मुलगी म्हणून मला मात्र नेलं नाही. मला फार वाईट वाटलं. अगदी सगळ्यांचा राग आला. डोळे पुसत मी जोरात म्हटलं, “नकाच नेऊ मला. तुमच्यापेक्षा खूप मोठी बोट बघीन मी !”

कोणत्या मुहूर्तावर मी ते बोलले ते देवच जाणे. कदाचित परमेश्वर माझ्या तोंडून माझीच भविष्यवाणी वदवून घेत होता, कारण पुढे लग्न झालं ते जहाजावर काम करणाऱ्या मुकुंद या मरीन इंजिनियरशी आणि मोठमोठ्या बोटीतून, जहाजाने समुद्रावर खूप प्रवास केला. जहाजाच्या भाषेत “बहोत दरिया देखा”. अनेक समुद्रातून, महासागरातून प्रवास झाला. खूप देश पाहिले. आर्कटिक आणि अंटार्क्टिक हे खंड वगळता सर्व खंडांना भेटी झाल्या. लाखो किलोमीटर्सचा जगप्रवासच घडला…..!

त्या जलप्रवासाच्या, जगप्रवासाच्या, त्या जहाजांच्या या आठवणी !
क्रमशः

— लेखन : वेदवती कुलकर्णी. विलेपार्ले, मुंबई
— संपादन : देवेंद्र भुजबळ.
— निर्माती : सौ अलका भुजबळ. ☎️ +919869484800