“मैथिली”
गेल्या सदरात एका विद्यार्थ्याबद्दल लिहिले होते. योगायोग असा की त्याच बॅचची टॉपर; सुवर्ण पदक विजेती मुलगी नुकतीच मुद्दाम मला भेटायला आली. अमेरिकेत सध्या सुट्या आहेत मुलांच्या. त्यामुळे ती आपल्या दोन लहान मुलीसह भारतात व्हेकेशन वर आली आहे. येताना ती आपल्या आईलाही घेऊन आली सोबत. म्हणजे माझ्याकडे तीन पिढ्या आल्यात एकत्र. आम्ही २८ वर्षानंतर भेटत होतो. साहजिकच वेगवेगळ्या विषयावर गप्पा झाल्या. मैथिली ही ऍमेझॉन कंपनीत एका मोठ्या टीम चे नेतृत्व करते आहे. तिचा नवरा गुगलमध्ये आहे. मुली पाचवी अन् के जी मध्ये.त्यांना सांभाळायला अधून मधून दोन्ही कडचे आजी आजोबा जात असतात मदतीला. मैथिलीचे कुटुंब खूप श्रीमंत आहे. ती शिकत होती तेव्हा स्वतः कार चालवत कॉलेज मध्ये येणारी ती एकमेव विद्यार्थिनी होती !
गोष्टी शिस्तीच्या निघाल्या. म्हणजे त्या वेळची शिस्त अन् आताची. मैथिलीची आई माझे नाव घेऊन म्हणाली की तुम्ही म्हणजे कडक शिस्त हे हिच्या बोलण्यातून समजायचे आम्हाला. त्यावेळी कुण्यातरी पक्षाचा बंद होता. मैथिली घरी आहे हे पाहून तिच्या वडिलांनी कारण विचारले. ते ऐकून त्यांनी प्रिन्सिपॉल ला पत्र लिहिले त्यावेळी. अन् मुलीला कॉलेज मध्ये जायला भाग पाडले. ही त्यावेळची शिस्त अन् त्यावेळचे जागरूक पालक.
आता काय परिस्थिती आहे असे मैथिली विचारत होती. काळ किती बदलला आहे ! विद्यार्थी सोडा, प्राध्यापक देखील बेशिस्त क्याज्युअल झाले आहेत हे सांगताना मलाच लाज वाटली. मैथिली स्वतःच्या कामाबद्दल आवर्जून सांगत होती. मुलींना सांभाळायला मध्ये तिने ब्रेक घेतला होता. त्यानंतर त्याच कंपनीने तिला मोठे पद देऊन बोलावून घेतले. या लवचिकतेमुळेच आपली मुले यू एस मध्ये स्थायिक होतात. इथे आपल्याकडे स्वातंत्र्याचा कसा दुरुपयोग होतो ते आपण बघतोच. एकमेकांचे पाय खेचण्यातच आपल्याकडे जास्त रस असतो.
मला मैथिलीची एक गोष्ट अतिशय भावली. दोघांच्या सुट्या एकत्र जमून न आल्यामुळे आधी ती मुलींना घेऊन एकटी आली. आता पंधरा दिवसांनी ती परत जाईल एकटी. मग नवरा येईल. तोपर्यंत मुली इथेच आजी आजोबाकडे राहतील! मग वडिलांबरोबर त्या परत जातील. हा सगळा द्राविडी प्राणायाम कशाला ? तर छोट्या मुलींना दोन्ही कडच्या आजी आजोबाजवळ जास्त दिवस राहता यावे, त्यांना नातवंडाचा सहवास मिळावा म्हणून !
हे ऐकून माझ्या डोळ्यात खरेच पाणी आले. कोण विचार करतो आजकाल असा ? त्यांनी स्वतःच्या सुट्या एकत्र होत नाहीत म्हणून एकेकटे यायचे ठरवले. पण मुली सलग इकडे भारतात आजी आजोबांकडे राहतील याला प्राधान्य दिले !
शिक्षण म्हणजे केवळ नोकरीतील बढती, वाढता पगार नाही. नाती जपणे, मुलांवरील संस्कारांना महत्व देणे हे नवी पिढी निगुतीने जपते आहे हे बघून खूप आनंद झाला. त्यातही हे सगळे माझ्या हुशार विद्यार्थिनी च्या बाबतीत घडते आहे याचा खास आनंद झाला !
मैथिली सांगत होती..तिच्या वर्ग मित्रांनी कॉलेजला, म्हणजे आमच्या डिपार्टमेंटला मोठी देणगी देण्याचे ठरवले आहे. ज्या क्षेत्रात मी संशोधन केले त्यासाठी एक अत्याधुनिक प्रयोग शाळा उभारण्यासाठी ही भरघोस मदत असणार आहे. अर्थात ट्रम्प ने केलेले नवे कडक नियम, बदललेले कायदे, आपल्याकडील आर्थिक निर्बंध यामुळे या देणगी ट्रान्स्फर मध्ये अडचणी येताहेत. त्यातूनही ही तरुण मंडळी मार्ग काढताहेत. मला सुखद धक्का देणारी बाब म्हणजे या अत्याधुनिक प्रयोग शाळेला माझे (त्यांच्या कडक शिस्तीच्या गुरूचे) नाव देण्यात यावे ही त्यांची प्राथमिक अट आहे. जी अर्थातच विद्यापीठाने मान्य केली आहे. त्यासाठी मैथिली इथे कुलगुरूंना भेटणार आहे. त्यावेळी मी असावे असा तिने आग्रह केला. कडक शिस्तीच्या गुरुला विद्यार्थिनी चा हा आग्रह मान्य करावा लागला.
पंचवीस वर्षे लोटल्यानंतर विद्यार्थी आपल्या गुरूच्या नावे एव्हढी मोठी लाखोंची देणगी देतात, अत्याधुनिक प्रयोग शाळा उभारून पुढच्या पिढीचा मार्ग सुकर करतात. तर या जेन झी ला नावे ठेवणे म्हणजे शुद्ध मूर्खपणा होईल ! म्हणूनच टोकाची भूमिका घेताना आजकाल मी दहादा विचार करतो ! आपण इथून बाहेर गेलेल्या तरुण मुलामुलींना नावे ठेवतो. पण या विद्यार्थिनी शी,मैथिलीशी बोलताना मला जाणवले. हे आकर्षण फक्त पैशाचे नाही. तिकडच्या आलिशान सुखसोयीचे नाही. ते तर प्रत्येकाला हवे असतेच पण याबरोबर मिळणारे वैचारिक स्वातंत्र्य, त्या अनुषंगाने येणारी प्रगल्भता, वागण्या बोलण्यातील, राहणीमानातील मोकळीक ही देखील प्रमुख कारणे असू शकतात. डॉलर ते रुपया यातील गुणाकार देखील तितकाच महत्वाचा. इथल्या तुलनेत कमी अडीअडचणीचे सामाजिक आयुष्य, राहणीमान या बाबी देखील तितक्याच महत्वाच्या. पण तिकडे जाऊनही ही मंडळी इकडची नाळ, नाती विसरली नाहीत, आले गुरु, आपले शाळा कॉलेज विसरले नाहीत हे त्याहून जास्त महत्त्वाचे!मैथिलीच्या भेटीत हे सगळे जाणवले, लिहावेसे वाटले.
— लेखन : प्रा डॉ विजय पांढरीपांडे. माजी कुलगुरू, हैद्राबाद
— संपादन : देवेंद्र भुजबळ.
— निर्माती : सौ अलका भुजबळ. ☎️ 9869484800