“सिंह दिवस”
सिंहांच्या संवर्धनासंबंधी जागरुकता निर्माण करण्यासाठी २०१३ पासून १० ऑगस्ट हा जागतिक सिंह दिवस म्हणुन साजरा करण्यात येतो. ‘बिग कॅट रेस्क्यू’ (Big Cat Rescue) चे संस्थापक डेरेक आणि बेव्हरली जुबर्ट यांनी या दिवसाची सुरुवात केली.सिंहांची घटती संख्या आणि त्यांचे संवर्धन करण्यासाठी जगभरातील देशांनी पुढाकार घ्यावं असं आवाहन त्यावेळी करण्यात येते.
जगात मुख्यत्वे सिंहाच्या दोन प्रजाती आढळतात, आफ्रिकन सिंह आणि आशियाई सिंह. सिंह हा मार्जार (मांजर) कुळातील एकमेव असा प्राणी आहे जो समूहात राहतो. सिंहांच्या या समूहाला ‘प्राईड’ असे म्हणतात. एका प्राईडमध्ये साधारणपणे १५ ते ३० सिंह असतात.
सिंहाची गर्जना इतकी शक्तिशाली असते की, त्याचा आवाज तब्बल ८ किलोमीटर (५ मैल) अंतरावरूनही स्पष्ट ऐकू येऊ शकतो.एका समूहामध्ये शिकारीचे ९०% काम सिंहीणी करतात. नर सिंह सहसा आपल्या क्षेत्राचे आणि समूहाचे संरक्षण करतो.
आशियाई सिंह आफ्रिकन सिंहापेक्षा आकाराने थोडे लहान असतात आणि त्यांच्या पोटावर एक वैशिष्ट्यपूर्ण त्वचेची घडी असते, जी आफ्रिकन सिंहांमध्ये नसते.सिंहांची रात्रीच्या वेळची दृष्टी मानवापेक्षा सहा पटीने चांगली असते, ज्यामुळे ते रात्रीच्या अंधारातही अचूक शिकार करू शकतात.
सिंहाला जरी जंगलचा राजा म्हटलं जात असलं तरी सिंह हा केवळ पठारी प्रदेश आणि गवताळ प्रदेशातच आढळतो. भारतात केवळ गुजरात राज्यातील गीर राष्ट्रीय उद्यान आणि त्याच्या आसपासच्या परिसरात आशियाई सिंह आढळतात. भारत सरकार आणि स्थानिक लोकांच्या प्रयत्नांमुळे आशियाई सिंहांची संख्या २०१५ मधील ५२३ वरून २०२० मध्ये ६७४ पर्यंत वाढली आहे.आशियाई सिंहांचे दीर्घकालीन संरक्षण करण्यासाठी भारत सरकारने २०२० मध्ये अधिकृतपणे ‘प्रोजेक्ट लायन’ ची घोषणा केली. या प्रकल्पासाठी केंद्र सरकारने सुमारे ₹२,९०० कोटी मंजूर केले आहेत.
लोकसंख्येतील नवी नोंद (२०२५-२०२६); १६ व्या सिंह गणनेनुसार, भारतातील सिंहांची संख्या आता ८९१ वर पोहोचली आहे, जी २०२० च्या तुलनेत ३२% जास्त आहे.सिंहांची वाढती संख्या पाहता, गुजरात मधील बर्डा वन्यजीव अभयारण्य हे सिंहांचे दुसरे संभाव्य निवासस्थान म्हणून विकसित केले जात आहे, जेणेकरून भविष्यातील संसर्गजन्य रोगांपासून त्यांचे रक्षण करता येईल.सिंहांच्या हालचालींवर लक्ष ठेवण्यासाठी ‘रेडिओ टेलिमेट्री’ आणि ‘सॅटेलाइट ट्रॅकिंग’ सारख्या प्रगत तंत्रज्ञानाचा वापर केला जात आहे.
— संदर्भ : आंतर्जाल
— संकलन’. संजीव वेलणकर. पुणे
— संपादन : देवेंद्र भुजबळ.
— निर्माती : सौ अलका भुजबळ. ☎️ 9869484800